Чтение онлайн

– - Пачакай, -- шапнула я павярнулася да пана Нчыпара. Гэты дзядзька мяне зантрыгава.

– А я вас тут раней не бачыла, -- сказала я, звяртаючыся да пана Нчыпара.
– - Вы ж не з тутэйшых?

Не ведаю, што я сказала смешнага, але пан Нчыпар раптам ад душы зарагата, трасучы бародкай.

– - Ды тутэйшы я, тутэйшы!
– прагавары ён, адсмяяшыся.
– - Я тутэйшым бы, кал яшчэ мост не збудавал.

– - Тая, не размаляй з м...
– - сказа Цмка, цягнучы мяне за рука.

– - Цм, ну пачакай, -- сыкнула я.

Я адчувала, што адбываецца штосьц вельм важнае. Штосьц, ад чаго, магчыма, будзе залежаць маё далейшае жыццё.

– - Паслухайце...пан Нчыпар...
– - прагаварыла я, старанна падбраючы словы.
– Скажыце, вы таксама х бачыце?

Хто (альбо што) тыя 'яны', я не дакладняла, бо мне здавалася, што пан Нчыпар так ведае, аб чым дзе размова.

– - Сутнасць не гэтым, Тая, -- адказа пан Нчыпар.
– А тым, як ты да гэтага ставшся.

– - Мне...замнае, - шчыра сказала я.
– Так, замнае. Яны крычаць, быццам х забваюць. Просяць дапамог. выглядаюць як...цяжка хворыя, альбо зраненыя...якм яшчэ можна дапамагчы. А я не магу.

– - Не можаш, ц не жадаеш?
– удакладн пан Нчыпар.

– - Не ведаю як, -- адказала я.

Пэна, з боку сё гэта выглядала, як гутарка двух вар'ята. Але я пачувалася невымона шчаслвай, што нарэшце сустрэла кагосьц, хто мяне разумее.

– - ты жадаеш ад гэтага пазбавцца, -- прамов пан Нчыпар, хутчэй сцвярджаючы, чым пытаючыся.

Я кнула.

– - Так-так. Пазбавцца, значыць. Адмовцца ад змеева дара, -- гавары пан Нчыпар.
– - Зрабцца, як усе. Звычайнай. Пасрэднай. Сярэднестатыстычнай законапаслухмянай грамадзянкай... як там вас клчуць цяпер - Губерня? Крэсы сходн?

– - Гэта лепш, чым быць вар'яткай, -- сказала я.

– - Ну, што ж, -- прамов пан Нчыпар.

Ён працягну да мяне руку, зраб нялоны жэст вакол маёй галавы, нбы цыркавы штукар, -- 'Хоп!' -- схап штосьц кулак ля майго вуха. Потым ён выцягну з-за пазух звычайную шкляную бутэлечку накшталт чвэртачк, альбо мярзачыка, як кажуць тутэйшыя, паднёс руку да рыльца асцярожна раскры над м далонь, быццам вытрасаючы штосьц на дно.

– - Вось сё, -- сказа пан Нчыпар, шчыльна закруцшы на бутэльцы корак.
– Трымай!

Ён працягну мне бутэлечку. Я зяла яе рук агледзела. Бутэлька выглядала абсалютна пустой. Пусцейшай не бывае.

– - Там яна, там, -- запэн мяне пан Нчыпар.
– Ты сётк падумай як след. Кал вырашыш пазбавцца ад яе канчаткова, кнь бутэльку Овельку, у вр пад Чортавым Мостам. А кал пажадаеш яе выпусцць, то разб бутэльку ц проста адкруц корак. глядз не згуб яе, бо бяда будзе.

– - Не згублю, -- сказала я, хаваючы бутэлечку кшэнь вятрок.
– Дзякуй, пан Нчыпар!

– - Няма за што, -- прамов той адвярнуся, зно прыняшыся глядацца цёмныя, врлвыя воды.

Мне здавалася, што мнула процьма часу, аднак насамрэч прайшло менш за пагадзны, нашы мамы не паспел нават занепакоцца. Разам з Цмкам вяртался мы да летняй кавярн. Я трымала руку кшэн, сцскаючы далон запаветную бутэлечку, у якой, нбы джын з казк, была запячатана Цемра. Цмка да сёй гэтай гсторы пастався скептычна парта называ пана Нчыпара 'круцялём', з якм мне не варта было размаляць. Пра пана Нчыпара мамам мы вырашыл не расказваць.

Дома я схавала бутэлечку сабе пад падушку, але потым, спалохашыся, што мама знойдзе яе выкне, паставла на шафу для адзення. Шафа да самай стол была загрувашчана Патрэбым Рэчам, Якм Часова Не Карыстаюцца: кардонная скрыня са старым фотаздымкам, пабтая жырандоля, электрычная навагодняя грлянда, якая дано перагарэла, падораны кмсьц кававы млынок, шкляная ваза, якая нкому не падабалася, шмат чаго ншага. Мама на шафу нкол не зазрала, тольк час ад часу закдвала туды новыя Патрэбныя Рэчы. Гэта была самая надзейная схованка.

Час шо, але я памятала пра яе. Пасля таго, як пан Нчыпар запячата Цемру бутэльку, маё жыццё зраблася звычайным. Сярэднестатыстычным, як той сказа. Усе гэтыя Пачвары, Вусен Гдоты знкл назасёды. Магчыма, яны нкуды не падзелся круцлся дзесьц побач, але я х ужо не бачыла, не чула, не адчувала, мне не было да х някай справы. Чорта Мост зрабся самым звычайным мостам - смерцю там больш не пахла, ляманта не было чуваць. Мяне гэта задавальняла. Тольк па Сястры-Цемры я трох сумавала. была бязмежна дзячная пану Нчыпару за тое, што ён пакну мне магчымасць выбару. Надалей у мяне шматкроць з'ялялася спакуса разбць бутэльку выпусцць Цемру на волю - спачатку дзеля Цмк, потым дзеля сябе. Але я гэтага не зрабла. Мы неяк спралялся сам, без дапамог звышнатуральных снасця. паступова я пачала забывацца пра яе.

А з панам Нчыпарам - дакладней, з ягоным вобразам - мне яшчэ давялося сутыкнуцца. На Раство наш клас павезл вёску пад назвай Крушня пятнаццац кламетрах ад Овельска - глядзець батлейку слухаць калядныя песн. Суправаджа нас Альгерд Алегавч, настанк, як выклада гсторыю старшакласнка. Па дарозе Крушню ён з захапленнем расказва пра тамтэйшую батлейку калядныя абрады, якя з'яляюцца нкальным у свам родзе, ён разам з мясцовым краязнацам нават дамагаецца, каб х унесл спс спадчыны ЮНЕСКА.

Крушня аказалася нават не вёскай, а сапрадным мястэчкам з прасторным рынкавым пляцам, касцёлам, цэркакай сядзбай пано Крушнявецкх. У адрозненне ад сядзбы Кунцэвча, маёнтак Крушнявецкх бы у цудоным стане - дыхтоны драляны дом з мезаннам стромкм калонам ля ваходу. Цяпер гэта бы адначасова музей дом культуры, дзе нам мусл паказваць батлейку.

Перад спектаклем музейшчыца - дабрадушная тостая цётка акулярах - прачытала нам невялчкую лекцыю. Паны Крушнявецкя паны Кунцэвчы, паведамла яна, спакон вяко варагавал, зусм як Мантэк Капулец, нават падчас пастання Калноскага стаял па розныя бак барыкады - Кунцэвчы был за Цара-Бацюшку, а Крушнявецкя за пастанца. Пасля разгрому пастання амаль усх Крушнявецкх саслал Сбр, род хн згас. Аднак у рэшце рэшт Кунцэвчы Крушнявецкя памрылся, васемнаццацгадовая Ядвся, апошняя з Крушнявецкх, пабралася шлюбам з панам Кунцэвчам, каханне х было прэкраснае, як у Рамеа Джульеты, шкада тольк, што нядогае.

Падчас гэтай лекцы Альгерд Алегавч неяк дзна чмыха, тузася, цёр пальцам пераноссе, я глядзела на яго думала - зараз ён будзе сварыцца. Ён напраду пача сварыцца. Гсторык абурана размахва рукам зрушана гавары, што парановаць Ядвсю Славамра Кунцэвча з Рамеа Джульетай проста блюзнерства, някага кахання там не было быць не магло! вогуле Кунцэвчы нават падноска Крушнявецкх не вартыя, бо цяжкую часну Крушнявецкя захавал гонар адданасць Радзме, а Кунцэвч-Стары лза боты генерал-губернатару, слася перад м клмам нават, паводле чутак, адда яму наложнцы сваю адзную пляменнцу, а пасля задушэння пастання Кунцэвч-Стары папросту абрабава Крушнявецкх, прылашчышы сю х маёмасць. А няшчасная Ядвся пайшла за Славамра Кунцэвча змушана, бо накш яна бы сканала галечы, не дзва, што незабаве яна скончыла жыццё цёмных водах Овельк - кал тольк гэта не было забойствам...

Музейшчыца з Альгердам Алегавчам не спрачалася. Выслухашы ягоны зрушаны маналог, яна прыязна смхнулася сказала памяркона:

– - Ну што тут скажаш, Альгерд Алегавч. Гсторыя гэта такая рэч, кольк гсторыка, стольк меркавання. Дзец, хадзем глядзець батлейку!

Батлейка мяне разла, бо там прысутнча нхто ншы, як пан Нчыпар. Яго драляная лялька. Батлейкавы пан Нчыпар выгляда рыхт у рыхт так, якм я бачыла яго тады, ля Чортава Моста -- чырвоным жупане ботах, смуглявы, чарнявы, з фарсстай бародкай хтравата прымружаным вочкам. У той батлейцы пан Нчыпар з'явся тольк аднойчы - у палацы Цара рада. прамов ён адну тольк фразу: 'А ц чу ты, пане радзе, што людз кажуць? Кажуць людз, што ты больш не цар, бо Бетлееме новы цар нарадзся!'. Сказашы гэта, пан Нчыпар знк, а сё астатняе зраб ужо сам Цар рад - пача мтусцца, сварыцца, клкаць жанера ды нажы вастрыць.